司馬遷報任安書(节选)

C7.4 司馬遷《報任安書》（节选） sī mǎ qiān bào rén ān shū jié xuǎ n

少卿足下：曩者辱賜書，敎以慎於接物、推賢進士爲 shào qīng zú xià nǎ ng zhě rǔ cì shū jiào yǐ shèn yú jiē wù tuī xián jìn shì wéi

務，意氣懃懃懇懇，若望僕不相師用，而流俗人之言。僕非 wù yì qì qín qín kěn kěn ruò wàng pú bù xiāng shī yòng ér liú sú rén zhī yán pú fēi

敢如此也。雖罷駑，亦嘗側聞長者遺風矣。顧自以爲身殘處 gǎ n rú cǐ yě suī bà nú yì cháng cè wén zhǎ ng zhě yí fēng yǐ gù zì yǐ wéi shēn cán chǔ 穢，動而見尤，欲益反損，是以抑鬱而無誰語。諺曰：誰爲 huì dòng ér jiàn yóu yù yì fǎ n sǔ n shì yǐ yì yù ér wú shuí yǔ yàn yuē shuí wèi 爲之？孰令聴之？蓋鍾子期死，伯牙終身不復鼓琴。何則？ wéi zhī shú lìng tīng zhī gài zhōng zǐ qī sǐ bó yá zhōng shēn bù fù gǔ qín hé zé 士爲知己者用，女爲説己者容。若僕大質已虧缺，雖材懷隨 wèi yuè jǐ zhě róng ruò pú dà zhì yǐ kuī quē suī cái huái suí shì wèi zhī jǐ zhě yòng nǔ

和，行若由夷，終不可以爲榮，適足以發笑而自點耳。 hé xíng ruò yóu yí zhōng bù kě yǐ wéi róng shì zú yǐ fā xiào ér zì diǎ n ěr

書辭宜答，會東從上來，又迫賤事，相見日淺，卒卒無 shū cí yí dá huì dōng cóng shàng lái yòu pò jiàn shì xiāng jiàn rì qiǎ n cù cù wú 須臾之間，得竭指意。今少卿抱不測之罪，涉旬月，迫季 xū yú zhī jiān dé jié zhǐ yì jīn shào qīng bào bù cè zhī zuì shè xún yuè pò jì

冬，僕又薄從上上雍，恐卒然不可諱。是僕終已不得舒憤懣 dōng pú yòu pò cóng shàng shàng yōng kǒ ng cù rán bù kě huì Shì pú zhōng yǐ bù dé shū fèn mèn 以曉左右，則長逝者魂魄私恨無窮。請略陳固陋。闕然不 yǐ xiǎ o zuǒ yòu zé cháng shì zhě hún pò sī hèn wú qióng qǐ ng lüè chén gù lòu quē rán bù

報，幸勿過。…… bào xìng wù guò

僕頼先人緒業，得待罪輦轂下，二十餘年矣。所以自 pú lài xiān rén xù yè dé dài zuì niǎ n gǔ xià èr shí yú nián yǐ suǒ yǐ zì

惟：上之，不能納忠效信，有奇策才力之譽，自結明主；次 wéi shàng zhī bù néng nà zhōng xiào xìn yǒ u qí cè cái lì zhī yù zì jié míng zhǔ cì 之，又不能拾遺補闕，招賢進能，顕巖穴之士；外之，又不 zhī yòu bù néng shí yí bǔ quē zhāo xián jìn néng xiǎ n yán xué zhī shì wài zhī yòu bù 能備行伍，攻城野戰，有斬將搴之功；下之，不能累日積 néng bèi háng wǔ gōng chéng yě zhàn yǒ u zhǎ n jiàng qiān qí zhī gōng xià zhī bù néng lěi rì jī 勞，取尊官厚祿，以爲宗族交遊光寵。四者無一遂，苟合取 láo qǔ zūn guān hòu lù yǐ wéi zōng zú jiāo yóu guāng chǒ ng sì zhě wú yī suì gǒ u hé qǔ 容，無所短長之效，可見於此矣。郷者，僕亦嘗廁下大夫之 róng wú suǒ duǎ n cháng zhī xiào kě jiàn yú cǐ yǐ xiàng zhě pú yì cháng cè xià dà fū zhī

列，陪外廷末議，不以此時引維綱，盡思慮，今已虧形爲掃 jīn yǐ kuī xíng wéi sǎ o liè péi wài tíng mò yì bù yǐ cǐ shí yǐ n wéi gāng jìn sī lǔ

除之隸，在闒茸 之中，乃欲卬首信眉，論列是非，不亦輕朝 chú zhī lì zài tà róng zhī zhōng nǎ i yù áng shǒ u xìn méi lùn liè shì fēi bù yì qīng cháo 廷，羞當世之士邪！嗟乎！嗟乎！如僕，尚何言哉！尚何言 tíng xiū dāng shì zhī shì yé jiē hū jiē hū rú pú shàng hé yán zāi shàng hé yán

哉！…… zāi

僕之先人非有剖符丹書之功，文史星暦近乎卜祝之間， pú zhī xiān rén fēi yǒ u pōu fú dān shū zhī gōng wén shǐ xīng lì jìn hū bǔ zhù zhī jiān 固主上所戲弄，倡優畜之，流俗之所輕也。假令僕伏法受 gù zhǔ shàng suǒ xì nòng chāng yōu xù zhī liú sú zhī suǒ qīng yě jiǎ lìng pú fú fǎ shòu 誅，若九牛亡一毛，與螻螘何異？而世又不與能死節者比， zhū ruò jiǔ niú wáng yī máo yǔ lóu yǐ hé yì ér shì yòu bù yǔ néng sǐ jié zhě bǐ

特以爲智窮罪極，不能自免，卒就死耳。何也？素所自樹立 tè yǐ wèi zhì qióng zuì jí bù néng zì miǎ n zú jiù sǐ ěr hé yě sù suǒ zì shù lì

使然。人固有一死，死有重於泰山，或輕於鴻毛，用之所趨 shǐ rán rén gù yǒ u yī sǐ sǐ yǒ u zhòng yú tài shān huò qīng yú hóng máo yòng zhī suǒ qū

異也。太上不辱先，其次不辱身，其次不辱理色，其次不辱 yì yě tài shàng bù rǔ xiān qí cì bù rǔ shēn qí cì bù rǔ lǐ sè qí cì bù rǔ 辭令，其次詘體受辱，其次易服受辱，其次關木索、被箠楚 cí lìng qí cì qū tǐ shòu rǔ qí cì yì fú shòu rǔ qí cì guān mù suǒ bèi chuí chǔ 受辱，其次鬄毛髪、嬰金鐵受辱，其次毀肌膚、斷支體受 shòu rǔ qí cì tì máo fà yīng jīn tiě shòu rǔ qí cì huǐ jī fū duàn zhī tǐ shòu 辱，最下腐刑，極矣。傳曰“刑不上大夫”，此言士節不可不 rǔ zuì xià fǔ xíng jí yǐ zhuàn yuē xíng bù shàng dà fū cǐ yán shì jié bù kě bù 厲也。猛虎處深山，百獸震恐，及其在穽檻之中，搖尾而求 lì yě měng hǔ chǔ shēn shān bǎ i shòu zhèn kǒ ng jí qí zài jǐ ng jiàn zhī zhōng yáo wěi ér qiú 食，積威約之漸也。故士有畫地爲牢勢不入，削木爲吏議不 shí jī wēi yuē zhī jiàn yě gù shì yǒ u huà dì wéi láo shì bù rù xuē mù wéi lì yì bù 對，定計於鮮也。今交手足，受木索，暴肌膚，受榜箠，幽 duì dìng jì yú xiǎ n yě jīn jiāo shǒ u zú shòu mù suǒ pù jī fū shòu bǎ ng chuí yōu

於圜牆之中。當此之時，見獄吏則頭槍地，視徒隸則心惕 yú yuán qiáng zhī zhōng dāng cǐ zhī shí jiàn yù lì zé tóu qiāng dì shì tú lì zé xīn tì 息。何者？積威約之勢也。及已至此，言不辱者，所謂彊顔 xī hé zhě jī wēi yuē zhī shì yě Jí yǐ zhì cǐ yán bù rǔ zhě suǒ wèi qiǎ ng yán 耳，曷足貴乎！且西伯，伯也，拘牖里；李斯，相也，具五 ěr hé zú guì hū qiě xī bó bó yě jū yǒ u lǐ lǐ sī xiàng yě jù wǔ

刑；淮陰，王也，受械於陳；彭越、張敖，南郷稱孤，繋獄 xíng huái yīn wáng yě shòu xiè yú chén péng yuè zhāng áo nán xiāng chēng gū jì yù 具罪；絳侯誅諸呂，權傾五伯，囚於請室；魏其，大將也， jù zuì jiàng hóu zhū zhū lǔ

quán qīng wǔ bó qiú yú qǐ ng shì wèi qí dà jiàng yě

衣赭、關三木；季布爲朱家鉗奴；灌夫受辱居室。此人皆身 yī zhě guān sān mù jì bù wéi zhū jiā qián nú guàn fū shòu rǔ jū shì cǐ rén jiē shēn

至王侯將相，聲聞隣國，及罪至罔加，不能引決自財。在塵 zhì wáng hóu jiàng xiāng shēng wén lín guó jí zuì zhì wǎ ng jiā bù néng yǐ n jué zì cái zài chén

埃之中，古今一體，安在其不辱也！由此言之，勇怯，勢 āi zhī zhōng gǔ jīn yī tǐ ān zài qí bù rǔ yě yóu cǐ yán zhī yǒ ng qiè shì

也；彊弱，形也。審矣，曷足怪乎！且人不能蚤自財繩墨之 yě qiáng ruò xíng yě shěn yǐ hé zú guài hū qiě rén bù néng zǎ o zì cái sheng mò zhī 外，已稍陵夷至於鞭箠之間，乃欲引節，斯不亦遠乎！古人 wài yǐ shāo líng yí zhì yú biān chuí zhī jiān nǎ i yù yǐ n jié sī bù yì yuǎ n hū gǔ rén 所以重施刑於大夫者，殆爲此也。 suǒ yǐ zhòng shī xíng yú dà fū zhě dài wèi cǐ yě

夫人情莫不貪生惡死，念親戚，顧妻子。至激於義理者 fú rén qíng mò bù tān shēng wù sǐ niàn qīn qī gù qī zǐ zhì jī yú yì lǐ zhě 不然，乃有不得已也。今僕不幸，蚤失二親，無兄弟之親， bù rán nǎ i yǒ u bù dé yǐ yě jīn pú bù xìng zǎ o shī èr qīn wú xiōng dì zhī qīn 獨身孤立。少卿視僕於妻子何如哉？且勇者不必死節，怯夫 dú shēn gū lì shào qīng shì pú yú qī zǐ hé rú zāi qiě yǒ ng zhě bù bì sǐ jié qiè fū 慕義，何處不勉焉。僕雖怯耎欲苟活，亦頗識去就之分矣， mù yì hé chù bù miǎ n yān pú suī qiè ruǎ n yù gǒ u huó yì pō shí qù jiù zhī fēn yǐ 何至自湛溺累紲之辱哉！且夫臧獲婢妾猶能引決，況若僕之 hé zhì zì zhàn nì léi xiè zhī rǔ zāi qiě fú zāng huò bì qiè yóu néng yǐ n jué kuàng ruò pú zhī 不得已乎？所以隱忍苟活， 函糞土之中而不辭者，恨私心有 bù dé yǐ hū suǒ yǐ yǐ n rěn gǒ u huó hán fèn tǔ zhī zhōng ér bù cí zhě hèn sī xīn yǒ u

所不盡，鄙沒世而文采不表於後也。 suǒ bù jìn bǐ mò shì ér wén cǎ i bù biǎ o yú hòu yě

古者富貴而名摩滅，不可勝記，唯俶儻 非常之人稱焉。 gǔ zhě fù guì ér míng mó miè bù kě shèng jì wéi tì tǎ ng fēi cháng zhī rén chēng yān

蓋西伯拘，而演《周易》；仲尼戹，而作《春秋》；屈原放 gài xī bó jū ér yǎ n zhōu yì zhòng ní è ér zuò chūn qiū qū yuán fàng

逐，乃賦《離騒》；左丘失明，厥有《國語》；孫子臏脚，兵 zhú nǎ i fù lí sāo zuǒ qiū shī míng jué yǒ u guó yǔ sūn zǐ bìn jiǎ o bīng

法脩列；不韋遷蜀，世傳《呂覧》；韓非囚秦，《説難》、《孤 lǎ n hán fēi qiú qín shuì nán gū fǎ xiū liè bù wéi qiān shǔ shì chuán lǔ 憤》。《詩》三百篇，大氐聖賢發憤之所爲作也。此人皆意有 fèn shī sān bǎ i piān dà dǐ shèng xián fā fèn zhī suǒ wéi zuò yě cǐ rén jiē yì yǒ u 所鬱結，不得通其道，故述往事，思來者。及如左丘明無 suǒ yù jié bù dé tōng qí dào gù shù wǎ ng shì sī lái zhě jí rú zuǒ qiū míng wú 目，孫子斷足，終不可用，退論書策以舒其憤，思垂空文以 mù sūn zǐ duàn zú zhōng bù kě yòng tuì lùn shū cè yǐ shū qí fèn sī chuí kōng wén yǐ 自見。僕竊不遜，近自託於無能之辭，網羅天下放失舊聞， zì jiàn pú qiè bù xùn jìn zì tuō yú wú néng zhī cí wǎ ng luó tiān xià fàng shī jiù wén 考之行事，稽其成敗興壞之理，凡百三十篇。亦欲以究天人 kǎ o zhī xíng shì jī qí chéng bài xīng huài zhī lǐ fán bǎ i sān shí piān yì yù yǐ jiū tiān rén 之際，通古今之變，成一家之言。草創未就，適會此禍，惜 zhī jì tōng gǔ jīn zhī biàn chéng yī jiā zhī yán cǎ o chuàng wèi jiù shì huì cǐ huò xī 其不成，是以就極刑而無慍色。僕誠已著此書，臧之名山， qí bù chéng shì yǐ jiù jí xíng ér wú yùn sè pú chéng yǐ zhù cǐ shū cáng zhī míng shān 傳之其人通邑大都。則僕償前辱之責，雖萬被戮，豈有悔 chuán zhī qí rén tōng yì dà dū zé pú cháng qián rǔ zhī zé suī wàn bèi lù qǐ yǒ u huǐ

哉！然此可爲智者道，難爲俗人言也。 zāi rán cǐ kě wèi zhì zhě dào nán wèi sú rén yán yě

且負下未易居，上流多謗議。僕以口語遇遭此禍，重爲 qiě fù xià wèi yì jū shàng liú duō bàng yì pú yǐ kǒ u yǔ yù zāo cǐ huò chóng wèi 郷党戮笑，汙辱先人，亦何面目復上父母之丘墓乎？雖累百 xiāng dǎ ng lù xiào wū rǔ xiān rén yì hé miàn mù fù shàng fù mǔ zhī qiū mù hū suī lěi bǎ i 世，垢彌甚耳！是以腸一日而九回，居則忽忽若有所亡，出 shì gòu mí shèn ěr shì yǐ cháng yī rì ér jiǔ huí jū zé hū hū ruò yǒ u suǒ wáng chū

則不知所如往。毎念斯恥，汗未嘗不發背霑衣也。身直爲閨 zé bù zhī suǒ rú wǎ ng měi niàn sī chǐ hàn wèi cháng bù fā bèi zhān yī yě shēn zhí wéi guī 閤之臣，寧得自引深臧於巖穴邪！故且從俗浮湛，與時俯仰 gé zhī chén nìng dé zì yǐ n shēn cáng yú yán xué yé gù qiě cóng sú fú zhàn yǔ shí fǔ yǎ ng 以通其狂惑。今少卿乃敎以推賢進士，無乃與僕之私指謬 yǐ tōng qí kuáng huò jīn shào qīng nǎ i jiào yǐ tuī xián jìn shì wú nǎ i yǔ pú zhī sī zhǐ miù 乎？今雖欲自彫瑑，曼辭以自解，無益，於俗不信，祗取辱 hū jīn suī yù zì diāo zhuàn màn cí yǐ zì jiě wú yì yú sú bù xìn zhī qǔ rǔ

耳。要之死日，然後是非乃定。書不能盡意，故略陳固陋。 ěr yào zhī sǐ rì rán hòu shì fēi nǎ i dìng shū bù néng jìn yì gù lüè chén gù lòu

校對記錄